NFOŚiGW DLA PARKÓW NARODOWYCH
SYSTEMOWA OCHRONA POLSKIEJ PRZYRODY
Parki narodowe są najważniejszym elementem krajowego systemu ochrony dziedzictwa przyrodniczego, wyjątkowym skarbem natury i polską dumą. W naszym kraju funkcjonują 23 parki narodowe, a każdy z nich od lat systematycznie otrzymuje wsparcie finansowe z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej – największej instytucji publicznej finansującej ekorozwój Polski. Przez 37 lat działalności NFOŚiGW łączna wartość dofinansowania dla parków narodowych przekroczyła 1 mld zł. Dlaczego to wsparcie jest tak ważne?
OGROMNY POTENCJAŁ I WIELKIE POTRZEBY
W Polsce park narodowy to najwyższa forma ochrony przyrody – unikatowy teren zachowany w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego, który jest objęty specjalną ochroną prawną. W polskich parkach narodowych istnieją wszystkie możliwe formy przyrodnicze i krajobrazowe: góry, morze, jeziora, rzeki, lasy, łąki, mokradła i bagna. Przykładowo i obrazowo mówiąc, można w nich spotkać władcę puszczy – żubra, zobaczyć wędrującą wydmę albo prastare drzewo, pod którym (nie tylko wedle legendy) odpoczywał król Władysław Jagiełło. Istniejące w Polsce 23 parki narodowe łącznie zajmują około 317 tys. hektarów, co stanowi trochę ponad 1 proc. powierzchni kraju. Dla gości i turystów wydzielono łącznie około 150 parkowych ścieżek dydaktycznych i ponad 3600 km szlaków turystycznych.
DŁUGOFALOWA POMOC ZE STRONY NFOŚiGW
Cały ten potencjał nie byłby możliwy do utrzymania i rozwijania, gdyby nie systemowa, długofalowa pomoc ze strony Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Ma ona charakter misyjny i prowadzona jest po to, aby zostało zachowane polskie dziedzictwo przyrodnicze, kulturowe, społeczne i historyczne, by następowała ochrona dzikiej przyrody, w tym gatunków zagrożonych wyginięciem, a także by prowadzona była edukacja ekologiczna i zrównoważona turystyka. Pieniądze na ten cel pochodzą zarówno ze środków krajowych, czyli własnych zasobów NFOŚiGW, jak i funduszy zagranicznych, zwłaszcza z Unii Europejskiej – z programów Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) i Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW). Wykorzystywane są także środki z programu LIFE oraz nowej perspektywy Funduszy Norweskich 2021-2028.
STABILNE FINANSOWANIE RÓŻNORODNYCH PRZEDSIĘWZIĘĆ
Śmiało można powiedzieć, że bez wsparcia NFOŚiGW polskie parki narodowe nie miałyby pieniędzy na działania w sferze czynnej ochrony przyrody, a tym bardziej na rozwijanie działalności, doposażanie obiektów i modernizację infrastruktury.
– Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej stale i konsekwentnie wspiera parki narodowe w ich codziennej działalności – od ochrony gatunków, poprzez edukację ekologiczną, aż po tworzenie nowoczesnej infrastruktury. Każde dofinansowanie to inwestycja w zachowanie narodowego dziedzictwa, ale i w przyszłość, która łączy troskę o środowisko z potrzebami polskiego społeczeństwa. Dzięki temu mieszkańcy, samorządy, nauczyciele, naukowcy i turyści zyskują miejsca sprzyjające pracy na rzecz przyrody i edukacji przyrodniczej – podkreśla Robert Gajda, Zastępca Prezesa NFOŚiGW.
Pierwokup i wykup gruntów. Może najmniej spektakularną, ale niezwykle istotną formą wsparcia jest dofinansowywanie przez NFOŚiGW pierwokupu i wykupu gruntów oraz innych nieruchomości położonych w granicach parków narodowych, co zapobiega antropopresji oraz fragmentacji siedlisk, a także pomaga w scalaniu ekosystemów i podnosi skuteczność działań ochronnych.
Ochrona gatunków i bioróżnorodności. Niezwykle ważną częścią wsparcia jest udzielanie przez NFOŚiGW dofinansowań na czynną ochronę zagrożonych gatunków fauny i flory oraz przywracanie naturalnych siedlisk przyrodniczych – m.in. ochronę żubra w Białowieskim Parku Narodowym, żółwia błotnego w Poleskim Parku Narodowym, niedźwiedzia w rejonie Babiogórskiego Parku Narodowego ptaków wodnych i błotnych (w tym gęsi tundrowej) w Parku Narodowym „Ujście Warty” czy nietoperzy w Ojcowskim Parku Narodowym.
Eko-inwestycje w obiekty i transport. Budynki administracyjne i edukacyjne w parkach przechodzą transformację energetyczną, w tym kompleksową termomodernizację, a tradycyjne pojazdy służbowe wymieniane są na zeroemisyjne. Z uwagi na bardzo wysokie koszty takich przedsięwzięć, parki narodowe samodzielnie, bez wsparcia z NFOŚiGW, nie mogłyby ich podejmować.
Doposażenie w sprzęt bezpieczeństwa. Parki narodowe za sprawą finansowego wsparcia z NFOŚiGW mogą nabywać specjalistyczny sprzęt dla straży parkowych i systemów monitoringu – w tym pojazdy, pompy i zbiorniki na wodę potrzebne w walce z pożarami lasów, a także system kamer i dronów monitorujących zagrożenia.
Budowa i modernizacja bazy turystycznej. Dzięki wsparciu z NFOŚiGW powstają szlaki piesze i rowerowe, tablice edukacyjne, ławki, kładki oraz zaplecze sanitarne. Bez pieniędzy na ten cel nie byłyby możliwe ani inwestycje, ani nawet bieżące remonty, a więc w praktyce niemożliwa byłaby zrównoważona turystyka. W lipcu 2026 r. Zarząd NFOŚiGW podjął decyzję o potrojeniu (z 25 do 75 mln zł) środków przeznaczonych na rozwijanie w parkach narodowych infrastruktury sanitarnej.
Edukacja ekologiczna i prace badawcze. NFOŚiGW finansuje budowę i modernizację nowoczesnych ośrodków edukacyjno-muzealnych wraz z wyposażeniem oraz ścieżek dydaktycznych, a także prace dokumentacyjne i naukowo-badawcze. Z samych tylko Funduszy Europejskich w perspektywie 2021-2027 na dofinansowanie bazy edukacyjnej w parkach narodowych NFOŚiGW przewidział 310 mln zł.
DODATKOWE KORZYŚCI DLA ZIELONYCH GMIN
Najnowszą formę wsparcia stanowi specjalna oferta NFOŚiGW dla zielonych gmin – gmin i powiatów, na terenie których od 2024 r. utworzono od podstaw albo obszarowo powiększono rezerwaty przyrody lub parki narodowe. Nowy program NFOŚiGW „Przestrzeń dla przyrody. Część 5) Zielone gminy – stawiając na bioróżnorodność” (z budżetem w wysokości 40 mln zł) to forma dodatkowej rekompensaty za ograniczenia i obowiązki związane z ochroną przyrody, a zarazem czynnik motywacyjny dla samorządów, które w przyszłości zechciałyby gościć u siebie nowe rezerwaty i parki narodowe.
