Gdzie znajduje się Zalipie w Polsce?
Zalipie to niewielka, małopolska wieś położona na Powiślu Dąbrowskim, ok. 30 km na północ od Tarnowa. Z Krakowa oraz Rzeszowa można do niej dojechać w nieco ponad godzinę.
Z czego słynie wieś Zalipie? Zalipie znane jest w całej Polsce, a nawet poza jej granicami, jako „malowana wieś”. Tu niemal wszystko – od domów, przez płoty, po studnie i psie budy – zdobią fantazyjne, kolorowe kwiaty. Tradycja ręcznego zdobienia domostw przetrwała ponad sto lat i jest przekazywana z pokolenia na pokolenie.
Skąd się wzięła tradycja malowania domów w Zalipiu?
Historia malowanych chat w Zalipiu sięga końca XIX w. W czasach, gdy w izbach używano otwartych palenisk, ściany szybko brudziły się od sadzy, tworząc ponure, czarne plamy. Gospodynie, pragnąc rozjaśnić wnętrza, zaczęły pokrywać ściany wapnem, a z czasem –ozdabiać je białymi „packami”. Te nieregularne plamki stopniowo ewoluowały w coraz bardziej złożone wzory, aż w końcu na ścianach zaczęły pojawiać się kolorowe kwiaty.
Z czasem, gdy piece z kominami wyparły otwarte paleniska, a wnętrza domów stawały się coraz czystsze, panie z Zalipia postanowiły przenieść swoje dzieła także na zewnętrzne ściany chat, płoty, studnie, a nawet psie budy. Dziś w Zalipiu znajdziemy około 40 malowanych domów, a cały region stał się prawdziwą galerią sztuki ludowej pod gołym niebem.
Felicja Curyłowa – ambasadorka zalipiańskiej sztuki
Nie sposób mówić o Zalipiu, nie wspominając Felicji Curyłowej – artystki, która rozsławiła wieś na całą Polskę. To właśnie ona zainicjowała coroczny konkurs „Malowana Chata”, który do dziś motywuje mieszkańców do pielęgnowania tradycji i tworzenia coraz to piękniejszych malowideł. Zagroda Felicji Curyłowej, która jest zachowana w niezmienionym stanie, funkcjonuje dziś jako filia Muzeum Etnograficznego w Tarnowie i jest jedną z największych atrakcji Zalipia.
Czy warto odwiedzić Zalipie? Praktyczne porady
Choć Zalipie przyciąga tłumy turystów, wciąż zachowuje swój wiejski, spokojny charakter. To nie skansen, lecz żywa wieś, w której codzienność toczy się własnym rytmem. Warto o tym pamiętać, spacerując po okolicy – większość malowanych domów to prywatne posesje, a niektóre z nich można zwiedzić po wcześniejszym umówieniu się lub za dobrowolny datek „na farby”.
Zwiedzanie najlepiej zacząć od Domu Malarek – lokalnego ośrodka kultury, gdzie można otrzymać mapkę z zaznaczonymi najciekawszymi obiektami, kupić pamiątki, a nawet wziąć udział w warsztatach i spróbować swoich sił w malowaniu kwiatów. To właśnie tutaj spotkacie artystki, które chętnie opowiedzą o historii i technikach zalipiańskiego zdobnictwa.
Od czerwca do września Dom Malarek jest otwarty od 8:00 do 16:00 od poniedziałku do piątku i od 11:00 do 16:00 w weekendy. Poza sezonem można go zwiedzać tylko w tygodniu od 8:00 do 16:00.
Kolejnym punktem obowiązkowym jest zagroda już wspomnianej Felicji Curyłowej – miejsce, gdzie czas zatrzymał się w latach 70. XX w. W autentycznych wnętrzach można poczuć atmosferę dawnych lat, podziwiać ręcznie malowane ściany, meble i sprzęty domowe. Bilet wstępu kosztuje 8 zł. Zagroda jest zamknięta w poniedziałki, w sezonie można zwiedzać ją od wtorku do niedzieli od 10:00 do 16:00. Poza sezonem warto sprawdzić godziny otwarcia, bo te mogą być zmienne.
Warto także zajrzeć do kościoła parafialnego pw. św. Józefa. Jego wnętrze zdobią niepowtarzalne, kwiatowe polichromie, a w kaplicy św. Błażeja można zobaczyć unikatowe, haftowane szaty liturgiczne.
Kiedy odwiedzić Zalipie? Konkurs „Malowana Chata” w Zalipiu
Od 1948 r. w Zalipiu organizowany jest coroczny konkurs na najpiękniej zdobioną zagrodę. Wydarzenie to odbywa się w weekend po Bożym Ciele i przyciąga nie tylko miejscowych artystów, ale i tłumy turystów z całej Polski. Wtedy cała wieś rozkwita na nowo – mieszkańcy odświeżają malowidła, dodają nowe wzory i z dumą prezentują swoje dzieła komisji konkursowej oraz odwiedzającym.
Co ciekawe, tradycja przekazywana jest z pokolenia na pokolenie – w konkursie biorą udział zarówno seniorki, jak i młodzież oraz dzieci, a każda rodzina ma swój unikalny styl i autorskie motywy.
Zalipie. Galeria zdjęć
Źródło: dommalarek.pl, national-geographic.pl
